Systeemrisicobeoordeling
Een systeemrisicobeoordeling is een evaluatie die zeer grote onlineplatforms (VLOP's) en zeer grote onlinezoekmachines (VLOSE's) moeten uitvoeren om risico's die voortvloeien uit hun diensten te identificeren, analyseren en beoordelen. In de context van verkiezingen onderzoekt het hoe platformontwerp, algoritmen en contentverspreiding de verkiezingsprocessen, het maatschappelijk debat of de democratische participatie negatief kunnen beïnvloeden. Deze beoordeling vormt de basis voor het implementeren van passende maatregelen ter risicobeperking.
Juridische grondslag
Hoewel Verordening 2024/900 niet rechtstreeks systeemrisicobeoordelingen voorschrijft, moeten VLOP's en VLOSE's voldoen aan verplichtingen uit hoofde van de Digital Services Act (DSA). Voor politieke advertenties in het bijzonder moeten platforms beoordelen hoe hun diensten risico's tijdens verkiezingsperiodes zouden kunnen versterken.
"Zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlinezoekmachines moeten zorgvuldig alle systeemrisico's in de Unie die voortvloeien uit het ontwerp of de werking van hun dienst en de daarmee verband houdende systemen identificeren, analyseren en beoordelen... met inbegrip van alle feitelijke of voorzienbare negatieve effecten op het maatschappelijk debat en verkiezingsprocessen."
— Artikel 34, lid 1, Verordening (EU) 2022/2065 (Digital Services Act)
Waarom het van belang is
Systeemrisicobeoordelingen zijn verplicht voor de grootste platforms en zoekmachines die in de EU actief zijn, met name die met 45 miljoen of meer maandelijks actieve gebruikers in de Unie. Tijdens verkiezingsperiodes moeten deze beoordelingen onderzoeken hoe politieke advertenties—met inbegrip van hun transparantie, targetingmethoden en verspreiding—democratische processen zouden kunnen schaden.
Voor platforms die politieke advertenties publiceren, moet de beoordeling risico's evalueren zoals buitenlandse inmenging, desinformatiecampagnes, manipulatie door microtargeting en algoritmische versterking van polariserende content. De bevindingen bepalen rechtstreeks welke beperkende maatregelen moeten worden geïmplementeerd, zoals verbeterde transparantiemeldingen, beperkingen op targetingtechnieken of verbeterde contentmoderatie.
Het niet uitvoeren van adequate beoordelingen of het niet implementeren van passende beperkende maatregelen kan leiden tot aanzienlijke boetes uit hoofde van de DSA—tot 6% van de wereldwijde jaaromzet. Nationale toezichthouders en de Europese Commissie monitoren de naleving actief, vooral rond belangrijke verkiezingsevenementen zoals de verkiezingen voor het Europees Parlement.
Kernpunten
- Verplicht voor VLOP's/VLOSE's: Alleen platforms en zoekmachines met 45+ miljoen maandelijkse EU-gebruikers moeten formele systeemrisicobeoordelingen uitvoeren, hoewel kleinere platforms toch verkiezingsgerelateerde risico's moeten evalueren
- Verkiezingsspecifieke focus: Beoordelingen moeten "feitelijke of voorzienbare negatieve effecten op het maatschappelijk debat en verkiezingsprocessen" onderzoeken, met inbegrip van risico's van de verspreiding van politieke advertenties
- Stuurt beperkende maatregelen aan: De beoordeling identificeert welke risico's actie vereisen, en informeert transparantievereisten, targetingbeperkingen en contentmoderatiebeleid
- Regelmatige updates vereist: Beoordelingen moeten ten minste jaarlijks worden uitgevoerd en wanneer zich significante wijzigingen voordoen, ook vóór belangrijke verkiezingsperiodes
- Omvat het gehele dienstontwerp: De evaluatie omvat algoritmische systemen, aanbevelingssystemen, advertentieleveringstechnieken en contentmoderatieprocessen
- Vereiste onafhankelijke audit: VLOP's en VLOSE's moeten hun risicobeoordelingen en beperkende maatregelen ten minste eenmaal per jaar onafhankelijk laten auditen
Systeemrisicobeoordeling vs. due diligence-verplichtingen
Systeemrisicobeoordelingen (onder de DSA) en algemene due diligence-verplichtingen (onder de TTPA) dienen verschillende doelen en zijn van toepassing op verschillende actoren. Systeemrisicobeoordelingen zijn alleen verplicht voor zeer grote platforms en zoekmachines, waarbij brede maatschappelijke en verkiezingsrisico's van hun gehele dienstarchitectuur en algoritmische systemen worden onderzocht. Ze richten zich op platformbrede effecten die de democratie zelf zouden kunnen schaden.
Due diligence-verplichtingen onder de TTPA zijn van toepassing op alle uitgevers van politieke advertenties, ongeacht hun grootte. Deze verplichtingen richten zich op specifieke transparantievereisten—het waarborgen van labels, het verstrekken van transparantiemeldingen, het bijhouden van registers en het aanbieden van rapportagekanalen. Terwijl de systeemrisicobeoordeling van een VLOP de noodzaak van verbeterde transparantie bij politieke advertenties zou kunnen identificeren, specificeren de due diligence-regels van de TTPA precies welke transparantie moet worden geboden.
In de praktijk moeten VLOP's en VLOSE's aan beide voldoen: het uitvoeren van systeemrisicobeoordelingen onder de DSA en het voldoen aan alle transparantie- en due diligence-vereisten onder de TTPA wanneer zij politieke advertenties publiceren.