Referendum
Een referendum is een directe stemming waarbij stemgerechtigde burgers wordt gevraagd een specifiek voorstel, een wet of een grondwetswijziging goed te keuren of af te wijzen. In de context van de regulering van politieke reclame zijn referenda beschermde verkiezingsprocessen die transparantie- en targetingverplichtingen krachtens EU-wetgeving activeren, vergelijkbaar met verkiezingen.
Rechtsgrondslag
"Deze verordening is van toepassing op de voorbereiding, plaatsing, promotie, publicatie en verspreiding van politieke reclame in de context van een verkiezing of referendum in een lidstaat of op het niveau van de Unie, evenals op het verlenen van aanverwante diensten, met name targeting-, advertentieleverings- en distributiediensten."
— Overweging 16, Verordening (EU) 2024/900
De verordening dekt expliciet "verkiezingen of referenda die op het niveau van de Unie of op nationaal, regionaal of lokaal niveau in een lidstaat worden georganiseerd" bij het vaststellen van transparantievereisten en beperkingen op sponsoring door entiteiten uit derde landen.
Waarom het belangrijk is
Referenda zijn een belangrijk mechanisme van directe democratie in EU-lidstaten, waardoor burgers kunnen stemmen over specifieke kwesties in plaats van vertegenwoordigers te kiezen. De EU-verordening inzake politieke reclame behandelt referenda met hetzelfde beschermingsniveau als verkiezingen, en erkent dat de integriteit van referendumcampagnes even belangrijk is voor democratische processen.
Voor iedereen die betrokken is bij referendumcampagnes—of het nu gaat om sponsors, uitgevers of aanbieders van reclamediensten—gelden dezelfde transparantieverplichtingen als voor verkiezingsreclame. Dit betekent dat politieke advertenties met betrekking tot een referendum duidelijk moeten worden gelabeld, transparantiemededelingen moeten bevatten waaruit blijkt wie ervoor heeft betaald, en moeten voldoen aan beperkingen op targetingtechnieken die persoonsgegevens gebruiken.
De driemaandelijkse beperking op sponsoring door entiteiten of onderdanen uit derde landen geldt eveneens voor referenda. Dit voorkomt buitenlandse inmenging in nationale besluitvormingsprocessen, ongeacht of die processen betrekking hebben op het kiezen van vertegenwoordigers of het beslissen over specifieke beleidsvraagstukken via directe stemming.
Kernpunten
- Referenda activeren volledige TTPA-verplichtingen: Alle transparantie-, labelings- en targetingregels die van toepassing zijn op verkiezingen, zijn ook van toepassing op referenda op EU-, nationaal, regionaal of lokaal niveau
- Omvat verschillende referendumtypes: Dekt grondwettelijke referenda, beleidsreferenda en adviserende of bindende stemmingen over specifieke voorstellen
- Driemaandelijkse beschermingsperiode: De beperking op sponsoring door derde landen geldt in de drie maanden vóór de datum van een referendum, of vanaf de aankondiging indien de kennisgeving korter is dan drie maanden
- Identieke verantwoordelijkheden voor uitgevers: Uitgevers moeten referendumgerelateerde politieke advertenties labelen en transparantiemededelingen verstrekken op precies dezelfde manier als bij verkiezingsreclame
- Grensoverschrijdende relevantie: Referenda kunnen betrekking hebben op EU-brede kwesties of beleid met grensoverschrijdende impact, waardoor consistente regulering in de lidstaten essentieel is
- Periode na het referendum: Mitigatiemaatregelen en transparantieverplichtingen moeten na de stemming worden voortgezet ter bescherming tegen desinformatie over de resultaten
Referendum versus verkiezing
Hoewel beide verkiezingsprocessen zijn die worden beschermd onder de TTPA-verordening, verschillen referenda en verkiezingen van aard. Een verkiezing betreft het kiezen van vertegenwoordigers voor een openbaar ambt, terwijl een referendum burgers vraagt rechtstreeks te beslissen over een specifieke vraag of voorstel.
Belangrijkste verschillen:
| Aspect | Referendum | Verkiezing |
|---|---|---|
| Doel | Directe beslissing over een specifieke kwestie | Selectie van politieke vertegenwoordigers |
| Reikwijdte | Meestal één vraag of voorstel | Meerdere kandidaten/partijen in kiesdistricten |
| Campagnefocus | Op kwesties gebaseerde argumenten en informatie | Kandidaatprofielen en partijprogramma's |
| Resultaat | Specifieke beleids- of juridische wijziging | Samenstelling van de regering of het parlement |
Ondanks deze verschillen activeren beide identieke verplichtingen onder Verordening 2024/900, omdat beide betrekking hebben op politieke reclame die bedoeld is om democratische processen en stemgedrag te beïnvloeden.