Gatekeeper

Een gatekeeper is een aanbieder van een groot digitaal platform die door de Europese Commissie is aangewezen op grond van de Digital Markets Act (DMA) vanwege de aanzienlijke impact op de interne markt, de rol als belangrijke toegangspoort voor zakelijke gebruikers om eindgebruikers te bereiken, en de verankerde en duurzame positie. Gatekeepers moeten strikte regels volgen om betwistbare en eerlijke digitale markten in de EU te waarborgen.

Rechtsgrondslag

"Een onderneming die kernplatformdiensten verleent en die aan drie criteria voldoet: (1) aanzienlijke impact op de interne markt, (2) fungeert als belangrijke toegangspoort voor zakelijke gebruikers om eindgebruikers te bereiken, (3) geniet een verankerde en duurzame positie (of zal dit naar verwachting doen). Aangewezen door de Commissie."

— Artikel 3, Verordening (EU) 2022/1925 (Digital Markets Act)

Waarom het belangrijk is

Gatekeepers zijn de grootste en meest invloedrijke digitale platforms in Europa—bedrijven zoals Google, Meta, Apple, Amazon en Microsoft. Vanwege hun omvang en centrale rol in de manier waarop mensen online toegang krijgen tot informatie en diensten, kunnen zij hele markten vormgeven en bepalen of kleinere bedrijven slagen of falen. De DMA-aanwijzing gaat gepaard met aanzienlijke wettelijke verplichtingen die zijn ontworpen om te voorkomen dat deze platforms misbruik maken van hun marktmacht.

Voor bedrijven die online adverteren, inclusief degenen die politieke advertentiecampagnes voeren, zijn gatekeperplatforms vaak onvermijdelijke kanalen om doelgroepen te bereiken. Daarom legt de DMA verplichtingen op zoals het verbieden van zelfbevoordeling, het vereisen van interoperabiliteit en het waarborgen dat zakelijke gebruikers toegang hebben tot hun eigen gegevens. Specifiek voor politieke reclame worden aan gatekeepers die zijn aangewezen als zeer grote onlineplatforms (VLOP's) op grond van de Digital Services Act aanvullende transparantie- en risicobeheersingsverplichtingen opgelegd, met name rond verkiezingen.

Inzicht in de gatekeeperstatus helpt bedrijven en politieke actoren te begrijpen welke platforms het strengste EU-toezicht ondergaan en welke verplichtingen van toepassing zijn op hun reclameactiviteiten. Het verklaart ook waarom bepaalde platforms moeten voldoen aan verhoogde transparantieregels op grond van zowel de DMA als gerelateerde regelgeving zoals de TTPA.

Kernpunten

Gatekeepers worden aangewezen op basis van kwantitatieve drempels: €7,5 miljard jaarlijkse EU-omzet of €75 miljard marktkapitalisatie, plus ten minste 45 miljoen maandelijks actieve EU-eindgebruikers en 10.000 jaarlijks actieve EU-zakelijke gebruikers
De Commissie kan ook kwalitatief gatekeepers aanwijzen als zij aan de drie kerncriteria voldoen, zelfs zonder alle drempels te halen
Gedekte kernplatformdiensten omvatten onlinezoekmachines, sociale netwerken, videodelingsplatforms, berichtendiensten, besturingssystemen, webbrowsers, cloud computing en onlinereclameservices
Gatekeepers moeten zakelijke gebruikers toestaan aanbiedingen buiten het platform te promoten, gebruikers toestaan vooraf geïnstalleerde apps te verwijderen, gegevensportabiliteit bieden en zich onthouden van het combineren van persoonsgegevens zonder toestemming
Overtredingen kunnen resulteren in boetes tot 10% van de wereldwijde jaaromzet (20% voor herhaalde overtredingen)
Veel gatekeepers zijn ook aangewezen als VLOP's of VLOSE's op grond van de Digital Services Act, wat aanvullende verkiezingsgerelateerde verplichtingen activeert

Gatekeeper versus zeer groot onlineplatform (VLOP)

Hoewel beide termen grote digitale platforms onder EU-regelgeving beschrijven, komen zij uit verschillende wetten met verschillende doelen. Een gatekeeper wordt aangewezen op grond van de Digital Markets Act (DMA) om marktmacht aan te pakken en eerlijke concurrentie te waarborgen. De focus ligt op het voorkomen van concurrentiebeperkende praktijken zoals zelfbevoordeling en het koppelen van diensten.

Een zeer groot onlineplatform (VLOP) wordt aangewezen op grond van de Digital Services Act (DSA) op basis van het bereiken van 45 miljoen maandelijks actieve gebruikers in de EU. De VLOP-aanwijzing richt zich op systemische risico's van illegale inhoud, desinformatie en bedreigingen voor het maatschappelijk debat en verkiezingen. VLOP's moeten risicobeoordelingen uitvoeren en mitigatiemaatregelen implementeren, inclusief specifieke bescherming rond verkiezingsprocessen.

Veel van dezelfde bedrijven zijn aangewezen als zowel gatekeepers als VLOP's—bijvoorbeeld Facebook en Instagram van Meta, Search en YouTube van Google, en TikTok. De verplichtingen verschillen echter: DMA-verplichtingen richten zich op markteerlijkheid en concurrentie, terwijl DSA-verplichtingen zich richten op contentmoderatie, transparantie en het beschermen van democratische processen. Voor politieke reclame betekent dit dat aangewezen platforms verplichtingen kunnen hebben op grond van zowel de DMA, de DSA als de TTPA (Verordening 2024/900).

Gerelateerde termen

Zeer groot onlineplatform (VLOP)
Kernplatformdienst
Digital Markets Act (DMA)
Digital Services Act (DSA)
Aanbieder van diensten voor politieke reclame
Uitgever
Targetingtechnieken
Onlineplatform
Transparantievermelding
Systemisch risico

Ja. Als EU-verordening is de TTPA rechtstreeks van toepassing in alle lidstaten zonder dat nationale omzetting vereist is. Lidstaten hoeven alleen bevoegde autoriteiten aan te wijzen en sancties vast te stellen.

Transparantievereisten zorgen ervoor dat alle politieke actoren onder dezelfde regels opereren. Kiezers kunnen zien wie over middelen beschikt en hoe deze worden ingezet, wat eerlijke concurrentie ondersteunt.

Transparantie bouwt vertrouwen op door kiezers te laten zien dat politieke actoren openlijk opereren. Verborgen financiering of targeting ondermijnt het vertrouwen in democratische processen.

Door duidelijke etikettering en toegankelijke transparantie-informatie te vereisen, helpt de TTPA mensen politieke advertenties te herkennen en te begrijpen wie hen probeert te beïnvloeden.

Politieke reclame omvat elke betaalde boodschap die een politieke actor promoot, stemgedrag beïnvloedt, de uitkomst van verkiezingen of referenda beïnvloedt, of wetgevings- of regelgevingsprocessen beïnvloedt. Het omvat ook alle reclame door of namens een politieke actor.

Nee. De TTPA heeft geen invloed op nationale regels over de inhoud van politieke advertenties, campagnefinanciering, verkiezingsperioden of algemene verboden op politieke reclame. Het voegt transparantievereisten toe bovenop bestaande nationale wetgeving.

De officiële naam is Verordening (EU) 2024/900 van het Europees Parlement en de Raad betreffende de transparantie en targeting van politieke advertenties. Deze werd gepubliceerd op 20 maart 2024.

Ja. De TTPA is van toepassing op alle politieke reclame, zowel online als offline, met inbegrip van gedrukte media, reclameborden, tv, radio en digitale kanalen. De targetingregels in hoofdstuk III zijn alleen van toepassing op onlinereclame.