Bijzondere categorieën van persoonsgegevens (AVG)
Bijzondere categorieën van persoonsgegevens verwijzen naar bijzonder gevoelige persoonlijke informatie die ras of etnische afkomst, politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen, lidmaatschap van een vakbond, genetische gegevens, biometrische gegevens met het oog op identificatie, gezondheidsgegevens, of gegevens met betrekking tot iemands seksueel gedrag of seksuele gerichtheid onthult. Onder de AVG krijgt dit type gegevens extra bescherming omdat de verwerking ervan hogere risico's voor de grondrechten en vrijheden van personen met zich meebrengt.
Rechtsgrondslag
"De verwerking van persoonsgegevens waaruit ras of etnische afkomst, politieke opvattingen, religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen, of het lidmaatschap van een vakbond blijken, en de verwerking van genetische gegevens, biometrische gegevens met het oog op de unieke identificatie van een persoon, of gegevens over gezondheid, seksueel gedrag of seksuele gerichtheid, zijn verboden."
— Artikel 9, lid 1, Verordening (EU) 2016/679 (AVG)
De AVG stelt strikte voorwaarden vast waaronder bijzondere categorieën van persoonsgegevens mogen worden verwerkt, waaronder uitdrukkelijke toestemming, een zwaarwegend algemeen belang of andere beperkte uitzonderingen zoals uiteengezet in artikel 9, lid 2.
Waarom het van belang is
Bijzondere categorieën van persoonsgegevens zijn bijzonder relevant in de context van politieke advertenties omdat politieke opvattingen uitdrukkelijk als een bijzondere categorie worden genoemd. Wanneer platforms, politieke partijen of adverteerders gegevens verwerken die iemands politieke opvattingen onthullen—hetzij door directe verzameling of door afleiding—moeten zij voldoen aan strengere AVG-vereisten dan voor gewone persoonsgegevens.
Voor aanbieders van diensten op het gebied van politieke advertenties betekent dit dat u bijzondere categorieën van persoonsgegevens niet mag gebruiken voor targeting of advertentielevering, tenzij u voldoet aan een van de beperkte wettelijke uitzonderingen. De meest voorkomende uitzondering is uitdrukkelijke toestemming, maar deze moet vrijelijk, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig worden gegeven. Het simpelweg accepteren van algemene voorwaarden is doorgaans niet voldoende voor bijzondere categorieën van persoonsgegevens.
Onder de Verordening inzake transparantie van politieke advertenties (EU 2024/900) is het gebruik van bijzondere categorieën van persoonsgegevens voor het targeten van politieke advertenties onderworpen aan aanvullende beperkingen naast de AVG. Dit creëert een gelaagde nalevingsverplichting: ten eerste moet u een geldige rechtsgrondslag volgens de AVG hebben, en ten tweede moet u voldoen aan de targetingregels van de TTPA.
Belangrijkste punten
- Acht categorieën: Bijzondere categorieën van persoonsgegevens omvatten ras/etnische afkomst, politieke opvattingen, religie, vakbondslidmaatschap, genetica, biometrie (voor identificatie), gezondheid en seksueel gedrag/seksuele gerichtheid
- Verwerking over het algemeen verboden: Artikel 9, lid 1 AVG creëert een standaardverbod op de verwerking van bijzondere categorieën van persoonsgegevens, met beperkte uitzonderingen in artikel 9, lid 2
- Uitdrukkelijke toestemming vereist: Wanneer toestemming de rechtsgrondslag is, moet deze uitdrukkelijk zijn—wat betekent een duidelijke, bevestigende handeling, niet alleen geïmpliceerde of passieve aanvaarding
- Beperkingen voor politieke advertenties: Het gebruik van bijzondere categorieën van persoonsgegevens (met name politieke opvattingen) voor het targeten van advertenties kent zowel AVG-beperkingen als aanvullende regels onder Verordening 2024/900
- Hogere sancties: Overtredingen met betrekking tot bijzondere categorieën van persoonsgegevens kunnen leiden tot administratieve boetes tot € 20 miljoen of 4% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is
- Afgeleide gegevens tellen mee: Gegevens die u afleidt over iemand (zoals politieke opvattingen op basis van surfgedrag) worden op dezelfde manier behandeld als gegevens die zij direct hebben verstrekt
Bijzondere categorieën van persoonsgegevens versus gewone persoonsgegevens
Hoewel alle persoonsgegevens onder de AVG rechtmatig, behoorlijk en transparant moeten worden verwerkt, vereisen bijzondere categorieën van persoonsgegevens dat aan een hogere norm wordt voldaan. Gewone persoonsgegevens (zoals naam, e-mail of adres) kunnen worden verwerkt op basis van zes rechtsgrondslagen, waaronder gerechtvaardigde belangen. Bijzondere categorieën van persoonsgegevens hebben een strenger regime: verwerking is standaard verboden en alleen toegestaan onder specifieke uitzonderingen van artikel 9, lid 2.
| Aspect | Gewone persoonsgegevens | Bijzondere categorieën van persoonsgegevens |
|---|---|---|
| Rechtsgrondslag | Zes opties (artikel 6) | Moet voldoen aan artikel 6 EN artikel 9 |
| Standaardpositie | Toegestaan als rechtmatige grondslag bestaat | Verboden tenzij uitzondering van toepassing is |
| Toestemmingsvereiste | Kan gewone toestemming zijn | Moet uitdrukkelijke toestemming zijn |
| Typische voorbeelden | Naam, e-mail, locatie | Politieke opvattingen, gezondheid, biometrie |
| Risiconiveau | Standaard | Hoger risico voor rechten en vrijheden |
Bij politieke advertenties doet dit onderscheid ertoe omdat het afleiden van politieke opvattingen uit online gedrag de gegevens onmiddellijk verheft tot bijzondere categorieën, zelfs als de oorspronkelijke gegevenspunten gewone persoonsgegevens waren.